ԷԼԵԿՏՐԱՏԵԽՆԻԿԱ, ԷՆԵՐԳԵՏԻԿԱ

Բանբեր

ԷԼԵԿՏՐԱՏԵԽՆԻԿԱ, ԷՆԵՐԳԵՏԻԿԱ

N:2

2019

138 views

Հարգելի ընթերցող.

Ձեզ է ներկայացվում Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի Բանբեր հանդեսի «Էլեկտրատեխնիկա, էներգետիկա» սերիայի 16-րդ համարը:

Ութ տարիների ընթացքում հանդեսի էջերում ներկայացվում են գիտական հետազոտություններ, տարաբնույթ վերլուծություններ և քննարկումներ` ըստ հետևյալ ուղղությունների. Էլեկտրատեխնիկա, էլեկտրամեխանիկա և էլեկտրատեխնիկական նյութեր. Էլեկտրատեխնոլոգիա և ուժային էլեկտրոնիկա, Չափումներ, հսկում, արատորոշում. Էներգիայի ոչ ավանդական աղբյուրներ. Էլեկտրակայաններ, Էլեկտրական համակարգեր և էլեկտրական ցանցեր:

Այս համարում ներկայացվում են էլեկտրատեխնիկայի, էներգետիկայի և չափիչ տեխնիկայի հիմնախնդիրներին նվիրված բազմաբնույթ ուսումնասիրություններ, որոնց հեղինակներն են համալսարանական դասախոսները, գիտական աշխատողները և ասպիրանտները:

Հարգելի գործընկերներ.

Տեղեկացնում ենք, որ Բանբերի վերջին չորս համարները, այդ թվում՝ «էլեկտրատեխնիկա, էներգետիկա» սերիան արդեն ընդգրկվել են Գիտական ցիտման Ռուսաստանյան ինդեքսում (RISC), որը հնարավորություն է տվել տեղակայելու հանդեսի հոդվածների ամբողջական տարբերակները  eLIBRARY.RU գրադարանում: Դա թույլ է տվել ամսագիրը ներկայացնել միջազգային հարթակում, բարձրացնել գիտական համայքին տեղեկատվության տրամադրման օպերատիվությունը և ընդլայնել մեր հանդեսում տպագրվող հեղինակների աշխատանքներին հղումների հնարավորությունը: Մոտ ապագայում կներկայացնենք հղումների վերաբերյալ քանակական ուշագրավ տվյալներ:

Սիրելի ընթերցողներ, սպասում ենք հանդեսի բարելավմանն ուղղված Ձեր առաջարկություններին:

Headings

  • магнитореологическая жидкость

  • математическая модель

  • метод обобщенного приведенного градиента

  • нелинейные магнитные сопротивления

  • схема замещения магнитной цепи

  • форма магнитных частиц

  • шар

  • электромагнитная система

Հետազոտվել է մագնիսառեոլոգիական հեղուկով էլեկտրամագնիսական համակարգը։ Ի տարբերություն հեղինակների նախորդ աշխատությունների, որտեղ յուղում մագնիսական նյութի մասնիկների ձևն ընդունվել էր խորանարդի տեսքով, այս աշխատանքում ընդունվում է, որ մասնիկները (այսուհետ՝ գնդիկները) ունեն գնդի ձև, որն ավելի ճիշտ է արտահայտում մասնիկների իրական ձևը։  Ենթադրվել է, որ մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ մագնիսացած գնդիկները փոխադարձաբար ձգում են միմյանց և կազմում տարրական սյունակներ, որոնք միավորվում են սյուներում։

Կազմվել է էլեկտրամագնիսական համակարգի մագնիսական շղթայի մաթեմատի­կա­կան մոդելը (որպես հետազոտության օբյեկտ ընտրվել է մագնիսառեոլոգիական արգելակի էլեկտրամագնիսական համակարգը)։ Ստացվել են մագնիսական հոսքի ճանապարհի բնութագրական տեղամասերի մագնիսական հաղորդականությունների (դիմադրու­թյուն­ների) մաթեմատիկական արտահայտությունները։ Գնդիկներով զբաղեցված տիրույթը ներ-կայացվել է մագնիսական հոսքի n քանակով խողովակներով, որոնք ունեն գլանի ձև (մեկ հատ խողովակ) և սնամեջ գլանի ձև ((n-1) հատ խողովակ), իսկ միայն ոչ մագնիսական նյութերով՝ յուղով և ոչ մագնիսական ծածկույթով զբաղեցված տիրույթը՝ մեկ խողովակով։ Արդյունքում կազմվել է մագնիսական շղթայի փոխարինման սխեման՝ գծային և ոչ գծային մագնիսական դիմադրություններով՝ n հատ զուգահեռ ճյուղերով և գծային մագնիսական դիմադրությամբ մեկ ճյուղով։ Կիրխհոֆի առաջին և երկրորդ օրենքների հիման վրա կազմված և փոխարինման սխեման նկարագրող (n+1) հատ հավասարումներով ոչ գծային համակարգի լուծման համար կիրառվել է ընդհանրացված բերված գրադիենտի մեթոդը։  

Հանձնարարված չափերով և մասնիկների նյութի տեսակով էլեկտրամագնիսական համակարգի համար ստացվել և վերլուծվել են հավասարումների համակարգի լուծումները։ Փոխարինման սխեմայի զուգահեռ ճյուղերի քանակը 6-ն է (n=5), և, համապատասխանաբար, լուծվել է 6-րդ կարգի ոչ գծային հավասարումների համակարգը։

  • компенсирующая способность

  • модель

  • регулятор

  • система.

  • ток возбуждения

Հիմնավորվել է հանքաքարի մանրացման գործընթացում ծախսվող էլեկտրաէներգիայի տնտեսման նպատակով սինխրոն շարժիչի կոմպենսացման ունակությունների օգտագործման հնարավորությունը:

Բացահայտվել է, որ մանրացման գործընթացում օգտագործվող սինխրոն շարժիչների կոմպենսացման հնարավորությունների օգտագործման համար առաջանում են սինխրոն շարժիչների գրգռման ռեժիմների կարգավորման լրացուցիչ դժվարություններ:

Ցույց է տրվել, որ նկատի ունենալով մանրացման տեխնոլոգիական գործընթացում օգտագործվող շարժիչների բազմազանությունը՝ m թվով սինխրոն և n թվով ասինխրոն շարժիչներով տեխնոլոգիական սխեմաների համար սինխրոն շարժիչների գրգռման ռեժիմների կարգավորումը  գործնական հետաքրքրություն է ներկայացնում: Ընտրվել է համակարգի գրգռման ավտոմատ կառավարման համակարգի կարգավորման օրենքը:

Կարգավորիչի մոդելավորումն իրականացվել է  MATLAB ծրագրային փաթեթի Simulink միջավայրում: Կարգավորիչի հետազոտությունը կատարվել է ընտրված գրգռման կարգավորման օրենքով կառուցված  առանց ՀԻԴ և ՀԻԴ կարգավորիչներով մոդելի վրա: Ներկայացվել են գրգռման կարգավորման համակարգի բաղադրիչների Simulink մոդելները: Գրգռման լարման ժամանակային կախվածությունների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ՀԻԴ կարգավորիչի կիրառման դեպքում պահպանվում է գրգռման լարման հանձնարարված արժեքը՝ անկախ շարժիչի հզորությունից, բեռնվածքից և սնման լարման արժեքից: 

Ինտեգրալ կարգավորիչով մոդելի վրա կատարված հետազոտման արդյունքները ցույց են տվել, որ հանձնարարված գրգռման լարումը ենթարկվում է աննշան փոփոխության:

Ստացված արդյունքները հիմք են տալիս պնդելու, որ հանքանյութի մանրացման գործընթացում օգտագործվող սինխրոն շարժիչի կոմպենսացման հնարավորությունների կիրառման դեպքում կարելի է ապահովել պահանջվող գրգռման հոսանքի արժեքը՝ անկախ արտաքին և ներքին գործոնների ազդեցության: 

  • коэффициент полезного действия.

  • магнитопровод

  • оптимизация

  • потери

  • трансформатор

Դիտարկված են ուժային տրանսֆորմատորների արդյունավետության բարձրացման հարցերը՝ կանոնակարգված ռեժիմով աշխատանքի դեպքում։

Աշխատանքն ուղղված է էներգախնայողական տեխնոլոգիաների իրականացմանը։ Առաջին անգամ կատարվել է տրանսֆորմատորի մագնիսալարի տոպոլոգիական օպտիմալացման նոր մեթոդի հաստատումը։ Որոշ չափանիշներ են ընդունված մագնիսալարի կոնստրուկցիայի պարամետրերի որոշման համար՝ հաշվի առնելով էլեկտրատեխնիկական պողպատի մակնիշի ընտրության սահմանափակումները։ Ցույց է տրված, որ տրանսֆորմատորների մագնիսալարի գլխավոր չափերի որոշման և տոպոլոգիայի ընթացքում գլխավորը տրված պարապ ընթացքի կորուստների մակարդակի ապահովումն է՝ հաշվի առնելով մագնիսական դաշտի ոչ համաչափ բաշխումը մագնիսալարի կտրվածքով, որը հնարավորություն կտա՝ գտնելու արդյունավետ լուծում բազմաթիվ ֆունկցիոնալ սահմա-փակումներով։ Ընդունելով, որ պարապ ընթացքի կորուստների և մագնիսալարի զանգվածի միջև առկա է ուղիղ կապ, ուսումնասիրվել է խնդրի դրվածքը, տրանսֆորմատորի կանոնակարգված ռեժիմների համար որոշվել է մագնիսալարի նվազագույն զանգվածը։ Աշխատանքում հիմնավորված է մագնիսալարի կորուստների մակարդակի օգտագործումը՝ որպես չափանիշ տրանսֆորմատորի էներգետիկական արդյունավետության բարձրացման նպատակով մագնիսալարի օպտիմալացման և կոնստրուկցիայի ռացիոնալ պարամետրերի որոշման համար։ Փորձնական հետազոտությունների հիման վրա արտածվել է տրանսֆորմատորի պարապ ընթացքի կորուստների մեծության կախվածությունը մագնիսալարի զանգվածից։ Ցույց է տրված, որ տրանսֆորմատորի մագնիսալարի տոպոլոգիայի տեսակետից գլխավոր դեր է խաղում պարապ ընթացքի կորուստների անհրաժեշտ մակարդակի ապահովումը տրանսֆորմատորի կանոնակարգված ռեժիմների դեպքում։ Ցույց է տրված նաև, որ մագնիսալարի զանգվածի նվազեցումը 15%-ով նվազեցնում է պարապ ընթացքի կորուստները 5%-ով։ Պարապ ընթացքի կորուստների նվազեցումը հնարավորություն է տալիս՝ β=0,1…0,3 տիրույթում բարձրացնելու տրանսֆորմատորի օգտակար գործողության գործակիցը 7,8%-ով՝ 0,77-ից մինչև 0,83:

  • асинхронный двигатель

  • двигатель электромобиля.

  • дополнительный статор

  • массивный ротор

  • механическая характеристика двигателя

Առաջարկված է էլեկտրամոբիլի քարշային շարժիչի տեխնիկական լուծում: Ժամանակակից էլեկտրամոբիլների քարշային շարժիչներին ներկայացվում են բարձր հուսալիության, “պտտող մոմենտ – պտտման արագություն” բնութագրերի դաշտում ճկուն կառավարման, ցածր զանգվածագաբարիտների պահանջներ` անիվ-շարժիչի սահմանափակ ծավալում էլեկտրաշարժիչը տեղակայելու նպատակով: Որպես էլեկտրամոբիլի շարժիչ ամենանպատակահարմարն է, ըստ կառուցվածքի և հուսալիության, զանգվածային ռոտորով ասինխրոն շարժիչը, ըստ կառավարելիության և սնման աղբյուրի պարզության (U, f = const)` ֆազային փաթաթված ռոտորով ասինխրոն շարժիչը: Հայտնի շարժիչներում այդ պահանջները մեկ կառուցվածկում համատեղելի չեն: Առաջարկված է ասինխրոն շարժիչի սխեմա և կառուցվածք, որ այդ պահանջները համատեղված են: Առաջարկված է զանգվածային ռոտորով ասինխրոն շարժիչի սխեմա և կառուցվածք, որոնք թուլ են տալիս շարժիչի մեխանիկական բնութագրի դիրքը կառավարել առանց ռոտորում փաթույթ և սողացող կոնտակտներ օգտագործելու: “Պտտող մոմենտ – պտտման արագություն” զրոից անվանական արժեքների կոորդինատների դաշտում, նրանց յուրաքանչյուր բեռի դեպքում, կարող է ստեղծվել գործնականում պտտման ցանկացած արագություն: Նշված բնութագրերը հասանելի են այն բանի հաշվին, որ շարժիչի զանգվածային ռոտորը երկարացված է, ռոտորի երկարացված մասը դուրս է բերված ստատորի փաթույթների հետ մագնիսային համակցման տիրույթից և ընդգրկված է լրացուցիչ ստատորով, որի փոփոխական հոսանքի փաթույթները կարճ փակված են արտաքին ակտիվ դիմադրությունների միջոցով: Այսպիսով, անկոնտակտ միջոցներով ռոտորում ինդուկցված հոսանքների շղթայում ներածվում է արտաքին կառավարվող ակտիվ դիմադրություն: Որպես կառավարվող ակտիվ դիմադրություն օգտագործվում է կառավարվող փոփոխական ռեզիստոր, որը դուրս է բերված մեքենայից: Կառավարելով արտաքին ակտիվ դիմադրության մեծությունը, հնարավոր է կառավարել շարժիչի մեխանիկական բնութագրի դիրքը: Արտաքին փոփոխական ռեզիստորը հանդիսանում է էլեկտրամոբիլի արագացուցիչ (աքսելերաչափ): Ռոտորում փաթույթի և սողացող կոնտակտի բացակայության պատճառով ապահովվում է շարժիչի բարձր հուսալիությունը և ռոտորի արագացումը՝ էլեկտրամոբիլում շարժիչը որպես քարշային օգտագործելու պարագայում: 

  • влажная среда.

  • восстанавливающееся напряжение

  • обмотка

  • повреждение изоляции

  • электродвигатель

Ժամանակի ընթացքում էլեկտրաշարժիչի փաթույթի մեկուսիչը  կարող է աղտոտվել, խոնավանալ, ինչպես նաև ենթարկվել բարձր ջերմաստրիճանների  և լարումների փոփոխվող ազդեցությաններին, որոնք ծերացնում են մեկուսիչը, ինչի հետևանքով  վերջինս կարող է ծակվել և արդյունքում շարքից դուրս բերել շարժիչը: Հայտնի են էլեկտրաշարժիչի փաթույթի մեկուսչի վիճակի գնահատման տարբեր մեթոդներ, սակայն այս կամ այն մեթոդի ընտրությունը պայմանավորված է լուծվող խնդրին ներկայացվող պահանջներով: Չնայած էլեկտրաշարժիչների փաթույթների մեկուսիչների գնահատման բնագավառում ստացված արդյունքներին՝ առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում խոնավ միջավայրում աշխատող շարժիչների մեկուսչի գնահատման խնդիրը: Դա հիմնավորվում է նրանով, որ տարբեր արտադրություններում տեխնոլոգիական մեխանիզմների էլեկտրաբանեցման նպատակով օգտագործվող էլեկտրաշարժիչները շահագործվում են խոնավության պայմաններում: Աշխատանքում վերականգնվող լարման մեթոդի և աբսորբման հոսանքի գործակցի միջոցով ուսումնասիրվում է շարժիչի փաթույթի մեկուսչի տեխնիկական վիճակի փոփոխության դինամիկան խոնավ պայմաններում՝ տարբեր աստիճանների և տևողությունների դեպքում:

Հիմնավորվել է մեկուսչի որակի գնահատման համար վերականգնվող լարման մեթոդի կիրառումը՝ մասնավորապես հաշվի առնելով, որ այդ մեթոդով հնարավոր է որոշել դիէլեկտրիկական աբսորբման գործակիցը, մեկուսացման ժամանակի հաստատունը, մեկուսացման դիմադրությունը և դրանցով իսկ առավել վաղ ժամանակում գնահատել մեկուսչի որակը: Փորձնական ճանապարհով որոշվել է մեկուսչի ունակությունը ստատորի փաթույթի և իրանի միջև, մեկուսչի դիելեկտրիկ կորուստների անկյունը, ինչպես նաև վերականգնվող լարման դինամիկան: Փորձնական հետազոտությունները կատարվել են կարճ միացված ռոտորով ասինխրոն շարժիչի վրա: Շարժիչի օդափոխությունը կատարվել է հարաբերական խոնավության և ջերմաստիճանի փոփոխությունն ապահովող խցիկում:

Հետազորությունները ցույց են տալիս, որ մեկուսչի խոնավության մեծացումը հանգեցնում է դիէլեկտրիկական կորուստների անկյան, իսկ մեկուսացման դիմադրությունը կտրուկ նվազում է խոնավության 70…80 %–ի դեպքում:

  • гармонический состав

  • генератор

  • несинусоидальное напряжение

  • переменная частота вращения вала

  • полупроводниковый ключ переменного тока

  • преобразователь частоты

  • система возбуждения

  • скольжение

  • фильтр.

Էլեկտրասնուցման ինքնավար համակարգերում, որտեղ որպես առաջնային շարժիչ կարող են լինել ինչպես տրանսպորտային միջոցների ընթացքային շարժիչը, այնպես էլ դիզելգեներատորային ագրեգատների դիզելը, կարևոր տեղ են զբաղեցնում ելքային լարման հաճախության կայունացման էլեկտրամեխանիկական սարքավորումները, երբ առաջնային շարժիչի լիսեռը պտտվում է փոփոխական հաճախությամբ: Ընդ որում, մեծ մասամբ էլեկտրասնուցման ինքնավար համակարգերին ներկայացվում են բավականին կոշտ պահանջներ ելքային լարման կորի ձևի և զանգվածագաբարիտային ցուցանիշների նկատմամբ: Այդպիսի սարքավորումները կառուցվում են ինչպես սինքրոն գեներատորի հիման վրա, որի ելքում միացվում է բեռի հզորությամբ նախագծված հաճախության ստատիկ կերպափոխիչ, այնպես էլ ասինխրոնացված սինխրոն գեներատորի հիման վրա, որի գրգռման համակարգը նախագծվում է բեռի հզորության և սահքի արտադրյալին համեմատական հզորությամբ: Աշխատանքում ցույց է տրված, որ առաջնային շարժիչի լիսեռի հաճախության և բեռի հզորության գործակցի փոփոխման որոշակի տիրույթների դեպքում, զանգվածագաբարիտային ցուցանիշների տեսանկյունից նպատակահարմար է էլեկտրասնուցման համակարգի էլեկտրական մասը կառուցել ասինխրոնացված սինքրոն գեներատորի հիման վրա: Քննարկված են ասինխրոնացված սինխրոն գեներատորի գրգռման համակարգի կառուցվածքային երկու սխեմաները։ Կառուցվածքային առաջին սխեման կազմված է մուտքային եռաֆազ տրանսֆորմատորից, որի ելքում միացված է եռաֆազ-եռաֆազ հաճախության ստատիկ կերպափոխիչ, որը ներկայացնում է փոփոխական հոսանքի լրիվ կառավարվող կիսահաղորդչային բանալիների հիման վրա կառուցված քվազիմիաշերտ մոդուլումով հաճախության անմիջական կերպափոխիչ, և որն աշխատում է հաճախությունների հանման ռեժիմում: Երկրորդ կառուցվածքային սխեման կազմված է միաֆազ տրանսֆորմատորից, որի մուտքին միացված է եռաֆազ-միաֆազ քվազիմիաշերտ մոդուլումով հաճախության անմիջական կերպափոխիչ, որն աշխատում է հաճախությունների գումարման ռեժիմում, իսկ ելքին միացված է միաֆազ-եռաֆազ քվազիմիաշերտ մոդուլումով հաճախության անմիջական կերպափոխիչ, որն աշխատում է հաճախությունների հանման ռեժիմում: Ներկայացված են այդ կերպափոխիչների ոչ սինուսոիդային ելքային լարումների մաթեմատիկական նկարագրումները, ինչպես նաև այդ լարումների կորերի ձևի որակը բնութագրող գործակիցների և կերպափոխիչների ելքերին միացված զտիչների զանգվածագաբարիտային ցուցանիշների թվային գնահատումը

  • входное сопротивление.

  • метод структурных чисел

  • обобщенные параметры четырехполюсника

  • передаточные функции

  • разветвленная цепная схема

Աշխատանքը նվիրված է ճյուղավորված շղթայական սխեմաների ռեժիմների հետազոտմանը: Խնդրի լուծման համար օգտագործվում են կառուցվածքային թվերի մեթոդով ստացված բեռնավորման ռեժիմում գտնվող   քառաբևեռներից բաղկացած համասեռ շղթայական սխեմայի մուտքային դիմադրությունների, հոսանքի և լարման փոխանցման ֆունկցիաների անալիտիկ արտահայտությունները: Կառուցվածքային թվերի մեթոդով ստացվում է շղթայական սխեմայի ցանկացած սեղմակների ռեժիմային պարամետրերի (հոսանք, լարում) կախվածությունը սխեմայի սկզբնական պարամետրերից` անալիտիկ տեսքով: Նման մոտեցումը թույլ է տալիս կատարել ոչ միայն շղթայական սխեմայի հաշվարկ, այլև հետազոտել ստացված արտահայտությունների հատկությունները:

Ճյուղավորված շղթայական սխեմայի ռեժիմների թվային հաշվարկը կարելի է կատարել տեսական էլեկտրատեխնիկայի դասական մեթոդներով:

Ճյուղավորված շղթայական սխեման ներկայացվում է տարբեր շղթայական սխեմաների միացման տեսքով: Յուրաքանչյուր շղթայական սխեմա ընդհանուր դեպքում հանդիսանում է որպես միևնույն ոչ սիմետրիկ քառաբևեռների կասկադային միացում: Տրված սխեման բերվում է բեռնավորման ռեժիմում գտնվող միևնույն ոչ սիմետրիկ քառաբևեռների կասկադային միացմամբ շղթայի՝ փոխարինելով համասեռ շղթան համարժեք դիմադրությամբ: Հոսանքի և լարման փոխանցման ֆունկցիաների կիրառմամբ ստացվում են շղթայական սխեմայի ցանկացած սեղմակների հոսանքը և լարումը: Վերադառնալով տրված շղթայական սխեմային և ունենալով ռեժիմը ճյուղավորված տեղամասի մուտքում, ստացվում են ճյուղավորված շղթայական սխեմայի ցանկացած սեղմակների հոսանքն ու լարումը:

Աշխատանքում ներկայացված է ճյուղավորված շղթայական սխեմայի սահմանումը: Հաշվարկի մեթոդիկան հիմնված է կառուցվածքային թվերի հանրահաշվի կիրառման վրա:

  • аналого–цифровой преобразователь

  • магазин сопро¬тивле¬ний.

  • термо¬преобразователь сопротивления

  • термоэлектрический преобразователь

  • цифровой термометр

Ներկայումս ջերմաստիճանի չափման համար լայն կիրառություն են ստացել թվային ջերմաչափները (ԹՋ), ինչպես նաև անալոգաթվանշանային կերպափոխիչները (ԱԹԿ): Դրանք  աշխատում են դիմադրության ջերմակերպափոխիչներով (ԴՋ) ու ջերմաէլեկտրական կերպա­փոխիչներով (ՋԿ) և ունեն ավելի բարձր չափագիտական ու շահագործողական բնութագրեր, քան անալոգային էլեկտրական ջերմաչափները և ԴՋ-ի ու ՋԿ-ի ազդանշանների նորմավորող չափիչ կերպափոխիչները:

ԹՋ-ների ստուգաչափումն ու կալիբրացումն ունեն որոշակի առանձնահատկություններ, որոնք պայմանավորված են ազդանշանների ցածր մակարդակներով, ստատիկ բնութագրի ոչ գծայնությամբ, ՋԿ-ով աշխատող ԹՋ-ում ՋԿ-ի ազատ ծայրերի ջերմաէլշուի կոմպենսացման հանգույցի առկայությամբ  ու ԹՋ-ի բարձր ճշգրտությամբ:

Ներկայացվել են ջերմաստիճանի 3-րդ կարգի աշխատանքային էտալոնի վստահելի սխա­լանքի սահմանային արժեքները և ջերմաստիճանի աշխատանքային չափման միջոցների ստու­գա­­չափման թույլատրելի սխալանքի արժեքը: Հիմնավորվել է ԹՋ-ի ցուցմունքային հանգույցի ամենացածր կարգի միավորի արժեքի ընտրությունը` ԴՋ-ով աշխատող ԹՋ-ի համար 0,01 °С  և ՋԿ-ով աշխատող ԹՋ-ի համար 0,1 °С

Դիտարկվել են կալիբրացնող (ստուգաչափող) ազդանշանների աղբյուրի ընտրության հարցերը: Ներկայացված են ԴՋ-ների ու ՋԿ-ների հիմնական չափագիտական բնութագրերը, հիմնավորված են կալիբրացնող ազդանշանների աղբյուրներին ներկայացվող պահանջները:

Վերլուծվել են դիմադրությունների հավաքատուփերի և ներկայումս արտադրվող թվային մուլտիմետր-կալիբրատորների չափագիտական բնութագրերը, նշվել են դրանց օգտագործման վերաբերյալ հանձնարարականներ: Ստուգաչափման կետերի ընտրության համար անհրաժեշտ է նկատի ունենալ տվիչի ստատիկ բնութագրի գծայնացման մեթոդը:  Օրինակ, եթե գծայնացումը կատարվել է ստատիկ բնութագրի հատվածագծային մոտարկման միջոցով, ապա սխալանքն ամենամեծն է հատվածների միջնակետերում:

Կատարվել են առաջարկություններ` ԴՋ-ով աշխատող ԹՋ-ի՝ կալիբրացնող ազդա­նշանների աղբյուրի ընտրության համար, մշակվել է ՋԿ-ով աշխատող ԹՋ-ի համար կալիբրաց­նող ազդանշանների աղբյուրի սխեման:

  • математическая модель

  • система слежения

  • функциональная схема.

  • электродвигатель малой мощности

Դիտարկվում են մթնոլորտի երկրամերձ շերտերում վնասակար գազային բաղադրիչների չափումների համար մշակված հետևող համակարգում օգտագործվող փոքր տիպի հզորությամբ էլեկտրաշարժիչների մաթեմատիկական մոդելներ, ինչպես նաև դիրքավորման համակարգում օգտագործվող տարբեր տիպի շարժիչների դինամիկական բնութագրերը: Նախընտրելի է օգտագործել հաջորդական գրգռմամբ հաստատուն հոսանքի շարժիչներ:

Մշակված է մթնոլորտային օզոնի խտության չափման սարք, որը նախատեսված է երկրային թե՛ ստացիոնար, թե ՛շարժական և հատկապես նավարկային օբյեկտների վրա զգալի դինամիկ տեղաշարժումների գրգռող եռառանցք պայմաններում օգտագործման համար:

Սարքը ներկայացնում է բարձր ճշտությամբ Արեգակին հետևող ավտոմատացված համակարգ, որը չափով և կառուցվածքով պարզ է, հուսալի և նախատեսված է օդային զանգվածի և օզոնային շերտի պահպանմանն ուղղված մշտական մոնիթորինգ ապահովելու համար: Հետևող համակարգի յուրաքանչյուր տարրը ոչ գծային է և կարող է բնութագրվել երկու հատկանիշով` անզգայնության գոտու և հագեցման գոտու առկայությամբ: Առաջին հատկանիշը դրսևորվում է հետևող համակարգի փոքր ազդանշանների, իսկ երկրորդը` մեծ ազդանշանների դեպքում: Նշված երկու հատկանիշները կարող են հանգեցնել ոչ գծային համակարգին հատուկ ավտոտատանումների ռեժիմի առաջացմանը, որոնց ամպլիտուդային նշանակությունները որոշում են հետևող համակարգի սխալը: Այդ պահանջների ապահովումը զգալիորեն կախված է կատարողական փոքր հզորությամբ էլեկտրաշարժիչների տիպից և նրանց բնութագրերից: Մշակված հետևող համակարգի` Արեգակին հետևելու կայունությունը, պահանջվող ճշտությունը և արագագործությունն ապահովող պարամետրերի սահմանման համար աշխատանքում դիտարկվել և կազմվել են մի քանի տիպի փոքր հզորությամբ էլեկտրաշարժիչների մաթեմատիկական մոդելներ:

Մաթեմատիկական մոդելավորող հավասարումների հիման վրա կազմվել են MATLAB համակարգի Simulink տեսողական մոդելավորման ֆունկցոնալ սխեմաները:

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ամենաբարենպաստ ոչ պարբերական դիրքավորումն ապահովվում է հաջորդաբար գրգռման հաստատուն հոսանքի շարժիչների միջոցով:

Council

Բանբերի խմբագրական խորհուրդ. Յու. Լ. Սարգսյան (գլխավոր խմբագիր, տ.գ.դ.), Ա.Խ. Գրիգորյան (գլխավոր խմբագրի տեղակալ, տ.գ.դ.), Ա.Գ. Ավետիսյան (պա­տաս­խա­նատու քարտուղար, տ.գ.դ.), Ս.Գ. Աղբալյան (տ.գ.դ.), Մ.Ք. Բաղդա­սարյան (տ.գ.դ.), Բ.Ս. Բալասանյան (տ.գ.դ.), Ա.Վ. Թադևոսյան (տ.գ.թ.), Ո.Զ. Մարուխյան (տ.գ.թ.), Ս.Հ. Սիմոնյան (տ.գ.դ.)

 

Հանդեսի խմբագրական խորհուրդ. Մ.Ք. Բաղդասարյան (հանդեսի գլխավոր խմբագիր, տ.գ.դ.), Վ.Ս. Սաֆարյան (հանդեսի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, տ.գ.դ.), Ա.Լ. Մայիլյան (հանդեսի պատասխա­նատու քարտուղար, տ.գ.թ.), Մ.Ա. Արամյան (տ.գ.դ.), Գ.Վ. Բարեղամյան (տ.գ.դ.),
Ն.Պ. Բադալյան (տ.գ.դ.), Ժ.Դ. Դավիդյան (տ.գ.դ.), Բ.Մ. Մամիկոնյան (տ.գ.դ.), Ո.Զ. Մարուխյան (տ.գ.թ.), Զ.Ա. Մելիքյան (տ.գ.դ.), Վ.Գ. Պետրոսյան (տ.գ.դ.)