Տեղեկագիր

Տեղեկագիր

N:2

2019

77 views

«Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի և Հայաս­տանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի տեղեկագիր. տեխ­նի­կական գիտություն­նե­րի սերիա» հանդեսում տպագրվում են տեսա­կան և փոր­ձա­րա­րական հե­տա­զոտությունների արդյունքները տեխնիկական գիտություն­ների հետևյալ բաժիններից՝ մեքենաշինություն, նյութագիտություն, շինարարական կառուցվածքներ, հիդրավլիկա և հիդրոտեխնիկական կառույցներ, էներգետիկա, էլեկտրատեխնիկա, գիտական սարքաշինություն և չափողական տեխնիկա, հաշվողական տեխնիկա և ինֆորմատիկա, ռադիոէլեկտրոնիկա, լազերային տեխնիկա, ավտոմատացում և կառավարման համակարգեր։ 
Հանդեսում լուսաբանվում են ակադեմիական և ճյուղային գիտահետազոտական ինստիտուտների, բուհերի, գիտաարտադրական միավորումների և այլ կազ­մակերպությունների գիտական գործունեության առավել կարևոր արդյունքները։ 
Հանդեսի հիմնական նպատակն է՝ խթանել գիտատեխնիկական առաջ­ըն­թացը և նպաստել արտադրության մեջ այդ արդյունքների ներդրմանը։ 
Հանդեսը նախատեսված է ճարտարագետների, հետազոտողների և գիտնականների լայն շրջանների համար։ Լույս է տեսնում երեք ամիսը մեկ անգամ։

Headings

  • источник возмущений

  • поверхностные волны

  • пьезоэлектрик

  • сдвиговые колебания

  • электроупругость

Դիտարկվում է պիեզոէլեկտրական երկու կիսատարածության լրիվ հպման դեպքում էլեկտրական և մեխանիկական դաշտերի փոխազդեցության խնդիրը: Դրանց բաժանման հարթությանը ամրակցված է մետաղական բարակ շերտ: Կայունացված սահքային տատանումների աղբյուրի ազդեցությամբ բաղադրյալ տարածությունում տարածվում են սահքի էլեկտրաառաձգական ալիքներ: Ալիքային դաշտը ներկայացվում է կոմպլեքս հարթությունում ճեղքերի վրա ռեգուլյար ինտեգրալների տեսքով: Կիրառվում են կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների և կոնտուրային ինտեգրման մեթոդներ: Միջավայրի էլեկտրաառաձգական բնութագրիչների որոշակի արժեքների դեպքում տարածվում են հպման հարթության մոտ տեղայնացված սահքի ալիքներ:

  • հանքաստիճան

  • հանքաքար

  • հորատանցք

  • պայթուցիկ նյութ:

Բարդ կառուցվածքով հանքավայրերի մշակումն ուղեկցվում է օգտակար հանածո - դատարկ ապար հպումային սահմանագծում արդյունահանվող հանքաքարի կորուստներով և աղքատացմամբ: Այդպիսի հանքավայրերում նպատակահարմար է իրականացնել հանքաքարի ընտրողական հանույթ, որը պարզ է և համեմատաբար հեշտ իրականացվող: Սակայն բարդ է, երբ մշակվող հանքախորշը չունի միմյանցից սահմանազատված կոնդիցիոն և ոչ կոնդիցիոն հանքաքարի տեղամասեր, ինչը պահանջում է նմուշարկման միջոցով արդյունահանման ենթակա բլոկի կոնդիցիոն տեղամասերի սահմանազատում: Աշխատանքում առաջարկվում է պայթեցման աշխատանքների կարգավորման նոր տեխնոլոգիա, որը կապահովի միմյանցից զատված լեռնային ապարների փլվածքներ:

  • երկրաբանական օբյեկտ

  • հորատահանուկ

  • հորատանցք

  • հորատում

  • ուղղորդված հորատում:

  • տեխնիկա

  • տեխնոլոգիա

  • տեղեկաքանակ

  • տեղեկության քանակական չափ

Բացահայտվում են հորատման որակի գնահատման առավել ընդհանուր և հիմնական սկզբունքները: Ելակետային թեզ է ընդունվել այն, որ հորատման տեխնոլոգիական գործընթացի որակը կարելի է որոշել որպես այդ գործընթացի համապատասխանության չափ հորատման աշխատանքների նպատակի համար: Ուսումնասիրվել են երկրաբանական օբյեկտների տեղեկատվական ծավալների քանակական բնութագրերը, որոնք հիմք են հանդիսացել` առաջարկելու կոնկրետ երկրաբանական կառուցվածքների հետախուզական հատումների տեղեկատվական մաթեմատիկական մոդել, որը հաշվի է առնում երկրաբանական օբյեկտների ուսումնասիրվածության աստիճանը, դրանց կառուցվածքի բարդությունը և երկրաբանական հետազոտությունների նպատակը:

  • ազնիվ մետաղների արգասիքներ

  • ածխածնային խտանյութ

  • աղային քլորացում

  • եռակալվածք

  • կորզում:

  • պլատինային խմբի մետաղներ

Ցույց է տրվել, որ ածխածնային խտանյութի` NaCl ազդանյութով (մոտ 800Co ) քլորացման գործընթացում և արդյունքում գոյացած եռակալվածքի մշակմամբ ստացված արգասիքները բովազտելիս (920…960 Co ) տեղի են ունենում ազնիվ մետաղների կորուստներ: Այդ անցանկալի երևույթները կարելի է կանխել ածխածնային խտանյութը նախապես թրծելու (մինչև 600Co ), քիմիական թթուներով տարրալուծելու ու ստացված արգասիքները NaCl-ի հիմքով դյուրահալ աղային խառնուրդով միահալելու (450…560Co ) ճանապարհով: Բացահայտվել է նաև, որ քլորացման գործընթացից անջատված սիլիկահողային նստվածքից ազնիվ մետաղները կորզելու համար նպատակահարմար է կիրառել թթուներով տարրալուծման հիդրոմետալուրգիական եղանակը, քանի որ հնարավորություն է ընձեռում վերականգնել հումքում պարունակվող ոսկու ու արծաթի լիարժեք և պլատինային մետաղների մոտ 80% կորզում:

  • compass

  • gyroscope.

  • Kalman filter

  • magnetic declination

  • magnetometer

  • sensor fusion

Ներկայացված է չափված մագնիսական հակման արժեքի ճշտության լավարկումը` կիրառելով տվիչների միաձուլման ալգորիթմ։ Տվիչների միաձուլումն իրականացված է Կալմանի զտիչի կիրառմամբ, որն օգտագործելով գիրոսկոպի և մագնիսաչափի (կողմնացույցի) չափումները՝ կատարում է մագնիսական հակման հաշվարկ։ Վերջինս հակված է ավելի մեծ ճշգրտության, քան սկզբնական չափումը։ Կալմանի զտիչի իրականացման արդյունքները ներկայացվում են՝ հաստատելու համար մագնիսական հակման ճշգրտության լավարկումը։

  • algorithms.

  • image classification

  • neural networks

  • object detection

  • systemic classifications

Առաջարկվել են իրավիճակի բնական ներկայացումը Solver ծրագրային ապահովման սիմվոլիկ ներկայացմամբ փոխակերպելու մեթոդներ: Ալգորիթմներում, որոնք նկարագրվում են RGT դասի որոշակի խնդրի՝ շախմատի համար, կիրառվում է նեյրոնային ցանցերով ուսուցում՝ օբյեկտների ճանաչման և հայտնաբերման համար։ Առաջին ալգորիթմը ներառում է շախմատային խաղաքարերի դասակարգում, երկրորդը` պատկերից շախմատային խաղաքարերի, իսկ վերջիններիս միջոցով` տախտակի ճանաչում: Վերոնշյալ մոդելները ինտեգրվել են Solver18-ին: Նկարագրվում է ստացված լուծումների հնարավոր կիրառությունը ռազմական որոշակի խնդիրներում, և քննարկվում են այդ խնդիրների մեկնաբանման հետ կապված որոշ դժվարություններ: Որպես հետագա քայլ դիտարկվում է մոդելի իրականացումը ռազմական խնդիրների համար, այդ թվում՝ տվյալների հավաքագրում, նկարագրված դժվարությունները հաղթահարելու ուղիների հայտնաբերում և նեյրոնային ցանցերի միջոցով ռազմական միավորների ուսուցում:

  • low power; dynamic power; d flip-flop; pipelining.

Առաջարկվում է նոր սխեմատիկ մեթոդ՝ D տրիգերի դինամիկ ռեժիմում ծախսած հզորության նվազարկման համար։ Հայտնի D տրիգերի սխեմայի բարելավումը թույլ է տալիս նվազեցնել տրանզիստրների քանակը, արդյունքում՝ նաև հզորության ծախսը։ Սխեման մշակված և ստուգված է ՍԱՈՒԴ 32 նմ տեխնոլոգիայով։ Հոդվածում ներկայացված է նաև սխեմայի կիրառման և մեթոդի արդյունավետության օրինակ:

  • ԱԷ ազդանշանի բնութագրիչ պարամետրեր

  • ԱԷԿ

  • ակուստիկ էմիսիա

  • Հսյու-Նիլսենի մեթոդ

  • չքայքայող ստուգում:

  • պիեզոէլեկտրական ձևափոխիչ

Մշակվել է իմպուլսային ակուստիկ էմիսիոն (ԱԷ) ազդանշանների գրանցման, վերլուծության և բնութագրիչ պարամետրերի որոշման համակարգ: Համակարգի փորձարկման նպատակով մշակվել և կիրառվել է երկու տարբեր ԱԷ իմիտատոր: Փորձարկումներով հաստատվել է, որ ստեղծված համակարգը հնարավորություն է տալիս որոշել ԱԷ ազդանշանների բնութագրիչ 8 պարամետրերը: Համակարգը կարող է օգտագործվել փորձարարական հետազոտությունների համար, մասնավորապես՝ մետաղի վիճակի չքայքայող ստուգման մեթոդի մշակման աշխատանքներում:

  • «կոշտ» բլոկ

  • բարիկենտրոնային ալգորիթմ

  • ինտեգրալ սխեմա

  • ֆիզիկական նախագծում

Առաջարկված է թվային ինտեգրալ սխեմաների (ԻՍ) բլոկների ֆիզիկական կառուցվածքի ավտոմատացված ստացման մեթոդ՝ հիմնված սխեմայի աշխատանքի տրամաբանության հաշվառմամբ ֆիզիկական «փափուկ» բլոկի կառուցման և դրանից «կոշտ» բլոկի ստացման վրա: Ֆիզիկական «փափուկ» բլոկի ստացումը հիմնված է տրամաբանական սխեմայի ռանգավորման վրա: Ֆիզիկական «փափուկ» բլոկից «կոշտին» անցման նպատակով կիրառվել է տարրերի վերատեղաբաշխման նոր մեթոդ՝ հիմնված բարիկենտրոնային մոդիֆիկացված ալգորիթմի վրա: Մշակվել են բարիկենտրոնային ալգորիթմի կիրառմամբ ֆիզիկական «փափուկ» բլոկից «կոշտ» բլոկի կառուցման ալգորիթմ և համապատասխան ծրագրային իրագործում: Արդյունքները ցույց են տվել առաջարկված մեթոդի արդյունավետությունը՝ ֆիզիկական նախագծման փուլում սխեմայի աշխատանքի տրամաբանության հաշվառման տեսանկյունից:

  • Memory diagnostics

  • Memory faults

  • Memory test

  • Test pattern.

  • Verification

Արդի բյուրեղի վրա համակարգերում (SoC) ներկառուցված նանոչափական հիշող սարքերի արագորեն աճող խտությամբ և հզորությամբ պայմանավորված՝ ի հայտ են գալիս նախագծման նոր խնդիրներ, ինչպես նաև, բարձր որակը և արտադրողականությունը ապահովվելու նպատակով, խստացվում են պահանջները թեստավորման և արատորոշման նկատմամբ։ Սա հանգեցնում է հետսիլիկոնային վերլուծության ավտոմանտացման ծրագրային տարբեր գործիքներում իրականցված հիշողության թեստավորման, սխալների հայտնաբերման, տեղայնացման և դասակարգման առկա գործընթացների փոփոխման և/կամ նորերի ստեղծման անհրաժեշտությանը։ Այս հոդվածում առաջարկվում է այդ գործիքների ստուգման մոտեցում:

  • automotive.

  • built-in self-test

  • in-field test

  • memory test

Արդի բյուրեղի վրա համակարգերում ներկառուցված հիշող սարքերի պարբերական թեստավորումը դառնում է հիմնական անհրաժեշտություններից մեկը: Ավտոմոբիլային համակարգերը դարձել են կիսահաղորդիչներ օգտագործող ամենամեծ շուկաներից մեկը, որոնք պահանջում են ներդրված հիշող սարքերի թեստավորում ֆունկցիոնալ աշխատանքի ժամանակ։ Ներդրված թեստավորման համակարգերում թեստային ալգորիթմների ապարատային իրականացումը թույլատրում է թեստավորում ֆունկցիոնալ աշխատանքի պահին՝ միայն նախապես ծրագրավորված հրամաններով, որը սահմանափակում է թեստավորման ճկունությունը։ Հոդվածում ներկայացված են ներդրված հիշող սարքերի թեստավորման տարբեր սցենարներ ֆունկցիոնալ աշխատանքի ընթացքում, որոնք ղեկավարելու է միկրոպրոցեսորը։

  • analytical model

  • complementary metal-oxide-semiconductor (CMOS)

  • linear energy transfer (LET)

  • propagation delay

  • radiation effect.

  • single event transients (SET)

  • single event upsets (SEU)

  • soft errors

  • Technology Computer-Aided Design (TCAD)

Առաջարկվում է ինտեգրալ սխեմաներում (ԻՍ) տրամաբանական տարրերի հապաղումների հաշվարկման նոր մոդել` հաշվի առնելով ռադիատցիոն ճառագայթման արդյունքում առաջացած եզակի պատահարի ժամանակային անցման երևույթը (ԵՊԺԱ)։ Աշխատանքի նպատակն է ԻՍ-ում տրամաբանական տարրերի հապաղման ժամանակի որոշումը` առանց տրանզիստորների մակարդակի մոդելավորման։ Հապաղման ժամանակի որոշման նպատակով արտածվել են վերլուծական բանաձևեր։ Վերլուծական բանաձևերի և HSPICE տրանզիստորների մակարդակի մոդելավորման միջոցի օգտրագործմամբ չափվել է «ԵՎ-ՈՉ» տրամաբանական տարրերից բաղկացած շղթայի հապաղման ժամանակը։ Առաջարկվող մոդելի և HSPICE տրանզիստորների մակարդակի մոդելավորման միջոցի արդյունքների համեմատությունը ցույց է տվել մոդելի 90.3% ճշգրտությունը։ Մոդելը կարող է կիրառվել ժամանակակից ռադիացիոն ճառագայթման նկատմամբ կայուն ԻՍ-երի նախագծման գործնթացում։

  • дифференциальные преобразования

  • дифференциальный аналог

  • метод А.Н. Крылова

  • модельный пример.

  • однопараметрические матрицы

  • полная проблема собственных значений-функций

Առաջարկվել է Ա.Ն. Կռիլովի մեթոդի դիֆերենցիալ նմանակը՝ միապարամետրական մատրիցների սեփական արժեքներ-ֆունկցիաների լրիվ հիմնախնդրի լուծման համար։ Ստացվել է խնդրի միարժեք լուծելիության անհրաժեշտ և բավարար պայմանը։ Դիտարկվել է մեկ մոդելային օրինակի լուծումը, որը ցուցադրել է առաջարկված դիֆերենցիալ նմանակի հաշվողական արդյունավետությունը։

  • дюкер

  • продолжительность опорожнения

  • участки различного уклона

  • эксперимент

Ակ. Ի.Վ. Եղիազարովի անվան ջրային հիմնահարցերի և հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտի լաբորատորիայում մոնտաժված է ճնշումային ջրատարի դյուկերային հատվածի լաբորատոր սարք: Դյուկերի ճյուղերից մեկը ուղղահայաց է հորիզոնի նկատմամբ, իսկ մյուսն ունի թեքության փոքր անկյուն: Այդ հատվածները ներկայացնում են փոքր տրամագծով թափանցիկ սիլիկոնից պատրաստված խողովակներ, ինչը թույլ է տվել վիզուալ կերպով դիտարկել ջրի դատարկման գործընթացը դյուկերից և որոշել նրա դատարկման տևողությունը: Ներկայացվում է ստացված փորձնական տվյալների համեմատությունը տեխնիկական գրականության մեջ առաջարկվող բանաձևով հաշվարկված արդյունքի հետ:

Council

Գլխավոր խմբագիր` Մելիքյան Վ.Շ., ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ, տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Գլխ. խմբագրի տեղակալ` Գրիգորյան Ա.Խ., տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Պատասխանատու քարտուղար` Սեյրանյան Ժ.Ս., ՀՀ Խմբագրական կոլեգիա՝ Աղբալյան Ս.Գ., տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Ասլանյան Լ.Հ., ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ, ֆ.-մ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Բադալյան Ն.Պ., տ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Բաղդասարյան Հ.Վ., տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Բաղդասարյան Մ.Ք., տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Գագարինսկի Ա.Յու., ֆ.-մ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Գոնեյմա Մ., տ.գ.թ., Եգիպտոս Գրիմբլաթ Վ., տ.գ.թ., Չիլի Դավթյան Ս.Պ., ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ, ք.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Դոկիչ Բ., տ.գ.դ., Բոսնիա և Հերցեգովինա Զորյան Ե., տ.գ.թ., ԱՄՆ Իլյուշենկո Ա.Ֆ., Բելառուսի ԳԱԱ թղթ. անդամ, տ.գ.դ., պրոֆ., Բելառուս Լան Չ., տ.գ.թ., Չինաստան Կարայան Հ.Ս., ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ, ֆ.-մ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Կրասնիկով Գ.Յ., ՌԴ ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Կուրտուա Բ., տ.գ.թ., Ֆրանսիա Հախումյան Ա.Ա., ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ, ֆ.-մ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Հակոբյան Վ.Ն., ֆ.-մ.գ.դ., ՀՀ Հահանով Վ.Ի., Կիրառական ռադիոէլեկտրոնիկայի Ուկրաինայի ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., պրոֆ., Ուկրաինա Ղուլյան Ա.Գ., ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, ֆ.-մ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Մանդալիկա Ս., տ.գ.թ., Հնդկաստան Մարուխյան Ո.Զ., տ.գ.թ., պրոֆ., ՀՀ Միխալևիչ Ա.Ա., Բելառուսի ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., պրոֆ., Բելառուս Շլիխտման Ու., տ.գ.թ., Գերմանիա Չանգ Ֆ., Թայվանի ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., Թայվան Չապլիգին Յու.Ա., ՌԴ ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Պետրոսյան Օ.Հ., տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Պետրոսյանց Կ.Օ., տ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Սապատնեկար Ս., տ.գ.թ., ԱՄՆ Սարգսյան Յու.Լ., ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Սբիտնև Ս.Ա., տ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Սիմոնյան Ս.Հ., տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ Ստեմպկովսկի Ա.Լ., ՌԴ ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Վորոբյով Ա.Ե., տ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Տիխոմիրով Գ.Վ., ֆ.-մ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Ցանովա Ս., տ.գ.թ., Բուլղարիա Ուբար Ռ., Էստոնիայի ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., պրոֆ., Էստոնիա Ուսանով Վ.Ի., տ.գ.դ., պրոֆ., ՌԴ Քուչուկյան Ա.Թ., ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, տ.գ.դ., պրոֆ., ՀՀ